Ghazal No. 304: Do you know what the rebab is saying?

غزل شماره ۳۰۴: هیچ می‌دانی چه می‌گوید رباب؟

Do you know what the rebab says?

From the tears of the eye and from the livers of kebabs

هیچ می‌دانی چه می‌گوید رباب

ز اشک چشم و از جگرهای کباب

I am skin, far from flesh

How can I not wail in separation and in torment?

پوستی‌ام دور مانده من ز گوشت

چون ننالم در فراق و در عذاب

The wood also says, I was a green branch

This broke me and tore that stirrup

چوب هم گوید بدم من شاخ سبز

زین من بشکست و بدرید آن رکاب

We are strangers in separation, O kings

Hear from us, to God is the return

ما غریبان فراقیم ای شهان

بشنوید از ما الی الله المأب

We first grew from God in the world

We also return to him from revolution

هم ز حق رستیم اول در جهان

هم بدو وا می‌رویم از انقلاب

Our cry is like a bell in a caravan

Or like thunder when clouds travel

بانگ ما همچون جرس در کاروان

یا چو رعدی وقت سیران سحاب

O traveler, do not set your heart on a dwelling

Lest you become tired at the time of attraction

ای مسافر دل منه بر منزلی

که شوی خسته به گاه اجتذاب

Because you have traveled many dwellings

From a drop to the time of youth

زانک از بسیار منزل رفته‌ای

تو ز نطفه تا به هنگام شباب

Take it easy so that you may be freed easily

You will both give easily and receive reward

سهل گیرش تا به سهلی وارهی

هم دهی آسان و هم یابی ثواب

Hold him hard who held you hard

Find him, he is the beginning and the end

سخت او را گیر کو سختت گرفت

اول او و آخر او او را بیاب

How well the kamancheh draws, for its arrow

Holds agitation in the hearts of lovers

خوش کمانچه می‌کشد کان تیر او

در دل عشاق دارد اضطراب

Turk, Roman, and Arab, if he is a lover

This sound of truth is his language

ترک و رومی و عرب گر عاشق است

همزبان اوست این بانگ صواب

The wind wails, calling you

That come into my fold to the stream of water

باد می‌نالد همی‌خواند تو را

که بیا اندر پیم تا جوی آب

I was water, I became wind, I came

To save the thirsty from this mirage

آب بودم باد گشتم آمدم

تا رهانم تشنگان را زین سراب

The speech is that of the wind that was water

It will become water when it throws off the veil

نطق آن بادست کآبی بوده است

آب گردد چون بیندازد نقاب

This cry arose from outside the six directions

That flee from direction and do not turn away from us

از برون شش جهت این بانگ خاست

کز جهت بگریز و رو از ما متاب

O lover, you are not less than a moth

When does a moth avoid fire?

عاشقا کمتر ز پروانه نه‌ای

کی کند پروانه ز آتش اجتناب

The king is in the city for my owl

When do I leave the city and when do I take to ruin?

شاه در شهرست بهر جغد من

کی گذارم شهر و کی گیرم خراب

If an ass goes mad, here is a cow's tail

Strike it on the head so much that it foams

گر خری دیوانه شد نک کیر گاو

بر سرش چندان بزن کید لباب

If I seek his heart, his baseness will increase

God told the disbelievers to strike the necks

گر دلش جویم خسیش افزون شود

کافران را گفت حق ضرب الرقاب